Agakiza

Menya akamaro ko gukoresha indimu mu buzima bwa buri munsi

Pastor Desire Habyarimana — 2016-06-16T07:41:17Z

Abantu benshi bakunda gukoresha indimu haba nko kuyirya cyangwa mu kuyikoresha nk,umuti. Umwihariko w'indimu n'uko ihorana urwunyunyu uburyo ubwo ari bwose yaribwamo yaba ihiye cyangwa itarashya neza. Indimu ni isoko nziza ya vitamine C. Icyiza cy'indimu kandi irwanya kurura kw'ibiribwa kabone n'ubwo indimu nayo ifite urwunyunyu rw'umwimerere.

Habaho ubwoko butandukanye bw'indimu: Kagaji, Bijori, Jammiri, sweet lemon n'ubundi. Ubwoko bwa Kagaji bukunze gukoreshwa mu kuvura indwara zitandukanye harimo iyo bita Ayurvedic ariko itaba mu Rwanda.

Ibigize indimu: Amazi y'indimu arimo aside bita citric, phosphoric, melic n'isukari. Igishishwa cyayo kibamo utuzi turura dushobora gufatwa n'indimi z'umuriro (inflammable) twitwa glucocide hesperidins, twiganje mu gice cy'umweru cy'igishishwa.

Ibyiza by'indimu: Indimu ifite urwunyunyu, ikuraho umwanda, yorohera igifu kandi ifasha urwungano ngogozi (digestion). Yica mikorobe (microbes), ivura kubabara mu nda, itera apeti kandi ikoreshwa mu buvuzi butandukanye harimo nko kugabanya ububabare.

Hari n'abayikoresha bayisiga ku gahanga ikabagabanyiriza uburwayi bwo mu mutwe (lunacy)

kwiheba (Anxiety): Indimu ifite akamaro kanini cyane mu kugabanya stress cyangwa kwiheba ndetse n'impinduka zikunze kuza mu mubiri w'abagore. Indimu

Ikiza umutwe: Ufata indimu ukayicamo ibice bibili ukabishyusha, ubundi ukabishyira muri nyiramivumbi ni ukuvuga aho umutwe ukunze kubabaza (temples), ugategereza isaha imwe, umutwe ukaba urakize.

Umusatsi: Indimu kandi ifasha kurwanya imvumvu zo mu mutwe ikarinda umusatsi gupfuka.

Indwara z'amaso: Ku bantu batinyuka cyangwa bihanganira uburyaryate bw'indimu, amazi yayo yoza amaso igihe asa n'ayanduye cyangwa atukura. Anavura kubabara kw'amaso.

Ibiheri n'uruhu ruvuvuka: Gusiga amazi y'indimu mu maso (mu isura) bivanaho ibiheri n'utundi tuntu tuba ku ruhu.

Amazi y'indimu avanze n'ubuki afasha uruhu rwo mu isura guhora rukeye kandi runoze.

Ubugendakanwa: Gukuba ibishishwa by'indimu mu kanwa, ku rurimi no ku ishinya ndetse ukanywa amagarama 20-30 y'amazi yayo birwanya indwara zifata mu kanwa ziterwa n'umwanda.

Inyota: Amazi y'indimu amara inyota kurusha ibindi byose.

Kubabara mu gifu: Kurya ibishishwa by'indimu itarashya neza buri munsi bigabanya kuribwa mu nda no gutumba igihe umuntu amaze gufata amafunguro akumva mu nda hatangiye kubyimba.

Kuruka: Ku bantu bagira ibibazo byo kuruka bamaze gufata amafunguro bagirwa inama yogufata mili litiro 5-10 (ml) z'amazi y'indimu nyuma.

Umwijima (liver/foie): Amazi y'indimu avanze n'isukari nkeya mu mazi y'akazuyazi buri gitondo bifasha umwijima gukora neza.

Umubyibuho ukabije: Fata ibiyiko bibili by'amazi y'indimu wongeremo ikiyiko cy'ubuki ushyire mu mazi y'akazuyazi ubundi ujye ubinywa buri gitondo, bigabanya umubyibuho ukabije.

Kolera/Cholera: Amazi y'indimu (byibuze ebyili) cyangwa amazi y'indimu avanze n'isukari nkeya buri munsi mbere yo gufata amafunguro bivura indwara ya kolera/cholera.

Umwijima ubyimba: Amazi y'indimu amaze iminsi avanze na garama 20 (gm) z'amazi y'ibitunguru bivura ibibazo by'umwijima ubyimba. Biba byiza kurushaho iyo umuntu abivanze n'agaso

Kuribwa n'udusimba: Igihe uriwe cyangwa undwinzwe n'agasimba, urugero nk'umubu, shyira amazi y'indimu hahandi kakudwinze ububabare buragabanuka.

Kuribwa n'ingaru (Scorpion): Amagarama 9 (gm) y'imbuto z'indimu ziseye zivanze na garama 8 z'umunyu wa gikukuru (rock salt) bikura ubumara bw'ingaru aho yakurumye.

Ibicurane: Amazi y'indimu avanze n'isukari nkeya mu mazi ashyushye bivanze n'ubuki bivura ibicurane.

Diabetes: Amazi y'indimu mu mata y'akazuyazi yuzuye igikombe ukanywa, bifasha abarwayi ba diabetes bakunze kuva amaraso. Ariko abahanga bavuga ko bibujijwe gukoresha uyu muti inshuro irenze imwe cyangwa ebyiri,

Mu buzima bwa buri munsi umuntu aba akwiye kugerageza gusobanukirwa neza umumaro w' ubwoko bw'imbuto zitandukanye kuko haba harimo no kumenya uko wakwirinda cyangwa wa kwivura indwara zitandukanye.

Source: Iyobokamana.com

Dore impamvu ugomba kumenya umuvuduko w'amaraso yawe

administrator — 2012-09-28T03:04:03Z

Umuvuduko w'amaraso ukabije ni ikibazo gikomeye, kuko umuntu ashobora kubana na wo nta kimenyetso cy'uburwayi agaragaza nyamara bitabuza ingingo ze nyinshi kuba zirimo kwangirika.

Ibyo bituma abantu bafite umuvuduko w'amaraso mwinshi bakunze kujya kwa Muganga bazanywe n'ibimenyetso by'ingaruka zawo, kandi barashoboraga kubyirinda iyo baza kwipimisha kare bakamenya uko bitwararika.

Umuvuduko w'amaraso ni iki ?

Umuvuduko w'amaraso ni ingufu amaraso agendana mu miyoboro yayo aribyo bituma abasha kugera mu bice bitandukanye by'umubiri. Mu bisanzwe kwa Muganga iyo bagupimye baguha igisubizo kigizwe n'umubare w'umugabane.

Urugero 100/70. Umuvuduko mwiza (normal) ni uba uri munsi ya 120/80mmHg. Tuvuga ko umuntu afite umuvuduko w'amaraso uri hejuru cyane (Hypertension) iyo igipimo cye kigaragaje umubare uri hejuru ya 140/90. Gusa bemeza ko umuntu afite umuvuduko w'amaraso ukabije nyuma yo gupimwa inshuro nyinshi basanga uhora hejuru. Iki gihe abenshi ntabwo bagira ibimenyetso bigaragara inyuma, ariko ibyago byo kugira uburwayi butewe nawo biriyongera.

Ni iki gitera kugira umuvuduko w'amaraso ukabije ?

Mu bisanzwe uko umuntu agenda akura mu myaka, ni nako umuvuduko we w'amaraso ugenda wiyongera ariko ntibivuga ko abantu bakuze bose baba bafite umuvuduko w'amaraso ukabije.

Bimwe mu bitera abantu kugira umuvuduko w'amaraso uri hejuru harimo :

1. Uruhererekane rwo mu muryango, bivuze ngo niba uziko hari umuntu mufitanye isano ufite cyangwa wagize umuvuduko ukabije, byaba byiza wipimishije hakiri kare.

2. Abantu bakunda kurya umunyu mwinshi nabo bagira umuvuduko w'amaraso uri hejuru.

3. Kugira umubyibuho ukabije na byo bigira uruhare runini kukuzamuka kwawo.

4. Kunywa inzoga nyinshi ndetse n'itabi,

5. Kudakora imyitozo ngororamubiri.

6. Hari abantu bacye cyane bagira umuvuduko w'amaraso ukabije bitewe n'ubundi burwayi bafite.

Umuntu ufite umuvuduko ukabije w'amaraso agira ibihe bimenyetso ?

Umuvuduko ukabije w'amaraso aho ubera mubi, ni uko umuntu ashobora kubana nawo imyaka myinshi nta kimenyetso na kimwe agaragaza nyamara wo umwica buhorobuhoro (silent killer).

Ibimenyetso biza biturutse kukwangirika kw'ingingo zitandukanye harimo nk'amaso, umutima, ubwonko, imiyoboro y'amaraso n'impyiko. Gusa hari bamwe bajya bakunda kurwara umutwe, kugira isereri cyangwa bakagira ibibazo byo kureba.

Wakwipishiriza he ?

Ivuriro rikwegereye ryose mu gihugu ryabigufashamo.

Ingaruka z'umuvuduko w'amaraso mwinshi utakurikiranywe neza. Inshuro nyinshi n'ubwo ingaruka zaza uwumaranye igihe kinini ziza ari mbi kubuzima bwawe.

Muri zo harimo kugira ibibazo by'amaso, kugira uburwayi bw'umutima, kugira ibibazo by'ubwonko bikunze gutera ubumuga benshi, kugira uburwayi bw'impyiko n'ibindi.

Ingingo zibasirwa nyinshi ni ingezi kugira ngo umuntu abeho, bivuze ngo iyo zangiritse cyane biba biganisha ku rupfu, cyangwa se ubumuga bwangiriza imibereho ya buri munsi.

Inyungu yo kwipimisha hakiri kare ni iyihe ?

Mbere na mbere kuwipimisha ntibihenze na gato.

Umuntu ashobora kugenga umuvuduko we yifashishije guhindura imibereho ye ya buri munsi nko kugenga ibiro bye, gukora imyitozo ngororamubiri, kurya umunyu uri mu rugero, kugabanya inzoga n'itabi, kudakunda kurya ibiryo birimo ibinure byinshi. Ibi bikaba ari nawo muti wambere mu kugenga umuvuduko w'amaraso, ariko ibyo ntiwabyitaho utabashije kumenya uko uhagaze.

Iyo guhindura imibereho ya buri munsi bitawugabanyije nk'uko byifuzwa, kwa muganga hari imiti yifashishwa bityo umuntu akirinda ingaruka mbi z'uwo muvuduko w'amaraso ukabije.

Ikindi ni uko gutangira kugenga umuvuduko w'amaraso wawe hakiri kare kandi kuburyo buhoraho, bituma wirinda uburwayi bukomeye buba butegereje ababana nawo ariko batabizi.

source: igihe.com

Ubushakashatsi bwerekanye ko Tattoo (Kwishushanya ku mubiri) zitera kanseri y'uruhu

administrator — 2012-06-08T07:06:40Z

Ibitera indwara ya kanseri (cancer) ni byinshi, gusa muri iki gihe abashakashatsi b'Abanyamerika bashimangiye ko ibishushanyo byo ku mubiri (tattoos) na byo biri mu bitera indwara ya kanseri y'uruhu.

Aba bashakashatsi bavuga ko umuti ukoreshwa mu gushyira ibi bishushanyo ku mubiri, ukoze mu ruvange rw' ibinyabutabire (substances chimiques) bishobora kugira ingaruka mbi ku ruhu rwa muntu. Muri ibyo binyabutabire harimo nka za Phthalates, Hydrocarbures ndetse n'inzuma ziremereye (heavy metals).

Yaba imiti itanga ibishushanyo by'amabara cyangwa ibyirabura, yose ifite ingaruka mbi ku ruhu. Iyitanga ibishushanyo byirabura irimo ibinyabutabire nka ‘Benzopyrène', na yo itera kanseri. Naho iy'amabara yo ibamo inzuma nka Plomb, Chrome, Nickel, n'ibindi.
Imibare itangwa na 7sur7 dukesha iyi nkuru, igaragaza ko miliyoni 45 z'Abanyamerika bafite ibishushanyo ku mibiri yabo.

Nk'uko tubikesha urubuga rwa cancer.ca, ngo ibindi bishobora kuba Nyirabayazana yo kurwara Kanseri z'uruhu harimo kuba nyamweru ugakubitwa n'izuba kenshi, gukorwaho n'ikinyabutabire cya Arsenic, kuvurwa hakoreshejwe uburyo bwa Radiotherapie, n'ibindi byinshi ni bimwe mu bitera kanseri y'uruhu.

source umuganga.com

Indwara y'amaso yiswe « Amarundi » yiganje mu bigo by'amashuri

administrator — 2012-05-31T05:46:27Z

Mu bigo by'amashuri bitandukanye mu gihugu hakomeje kugaragaramo indwara y'amaso izwi ku izina ry'amarundi, iyi indwara ikaba yandura mu gihe uwafashwe n'iyo ndwara yikoze mu maso agasuhuza undi nawe yaza kwikora mu maso akaba yayandura, cyangwa ikandura binyuze mu gutizanya ibikoresho.

Nk'uko Nsengimana Jean Marie Vianney umuganga w'amaso uvurira ku bitaro bya Kabgayi yabisobanuye iyo ndwara y'amaso iterwa n'agakoko kitwa “Adenovirus”. Igenda ikwirakwira bitewe n'abantu bayanduye bava mu gace kamwe bajya mu kandi, ikanafata cyane cyane abantu baba ahantu hamwe, bahuriye ku buzima bumwe nko mu bigo by'amashuri n'ahandi.

Uyirwaye akaba agaragaza ibimenyetso nko kokera mu maso akanatukura ndetse akazana n'amarira. Uyu muganga akaba yatangaje ko nta muti wayo wihariye kuko ishobora no kwikiza. Ariko biba byiza iyo umuntu agiye kwa muganga bakamwandikira imiti yamufasha kugira ngo adakurizamo indi ndwara y'amaso ishobora kuririra kuri iyo “adenovirus”, kuko ubwirinzi bw'umubiri bw'urwaye ayo maso y'amarundi buba bwagize integer nke.

Umuganga Nsengimana yakomeje avuga ko iyi ndwara ntawe idafata yaba umwana cyangwa se umuntu mukuru. Ikaba ikwirakwira vuba kuko kuri ibi bitaro nibura bakira abantu 5 ku munsi. Undi muganga waganiriye n'Imvaho Nshya ukorera ku Bitaro Bikuru bya Kigali (CHUK) Dr Mudereva Godelive yatangaje ko nabo bagiye bakira abantu barwaye aya maso, biganjemo abanyeshuri. Yagize ati : “ariko kumenya abayirwaye uko bangana biragoye, kuko hari abaza kwivuza bakavuga ko hari abandi basize mu rugo bayarwaye, bityo tukabaha imiti bakabashyira batagombye kuza hano ku bitaro, hakaba n'abivuriza ku mavuriro abegereye . Gusa tubagira inama yo kuza hano mu gihe hashize iminsi itatu bataroroherwa."

Aba baganga bavuga ko kugira ngo umuntu yirinde iyi ndwara ari ukwita ku isuku cyane cyane gukaraba intoki no kwirinda gukora mu maso mu gihe utakarabye kandi wenda wagiye uramukanya n'abantu. Dr Muhimpundu Aimée, umukozi mu Ishami ry'Ikigo cy'Igihugu cy'Ubuzima (RBC) yatangarije Imvaho Nshya ko iyi ndwara ntawe ikwiye gutera impungenge idakanganye ko mu minsi 3 gusa iba imaze gukira, kandi uwamaze gufata imiti aba atacyanduza abandi. “Turakangurira abantu kwivuza igihe bumvise ibimenyetso byayo, kandi bakagira isuku, bakirinda no gutizanya ibikoresho cyane cyane iby'isuku."

Dr muhimpundu yavuze ko iyi ndwara igaragara cyane mu bigo by'amashuri kubera ko abanyeshuri bakunda guhererekanya ibikoresho. "Icyo dusaba ibigo by'amashuri ni ugukurikirana abanyeshuri, abayirwaye bakabashyira hamwe ntibakomeze kwanduza abandi, kandi ntihabeho guhererekanya ibikoresho." Iyi ndwara y'amaso y'amarundi nubwo imaze kugera henshi mu gihugu, umubare w'abayirwaye nturamenyekana, ikigo RBC kiracyakusanya imibare nyayo mu rwego rwo kureba abo yaba imaze gufata. Buri munsi hagenda hagaragara abantu bashya bayanduye. Iyi ndwara ikaba yaratangiriye mu bigo bibiri byo mu Karere ka Bugesera, aho ku ikubitiro rya mbere handuye abana bagera ku 100. Ikaba yaratangiye kugaragara muri uku kwezi kwa Gicurasi. Orinfor

Inkuru dukesha umuganga.com

Menya gutandukanya indyo ituzuye n'indyo mbi

administrator — 2012-05-24T13:20:36Z

Kurya ni ngombwa mu buzima, ariko bikaba byiza kurushaho iyo umuntu ariye igaburo ryuzuye. Iyo bavuze igaburo rituzuye cyangwa indyo nkene ari byo bita (aliment non equilibré) mu rurimi rw'igifaransa, baba bavuze igaburo ritujuje intungamubiri zikenewe n'umubiri kugira ngo umubiri uzibyaze ingufu ukenera mu kazi kawo ka buri munsi. Ibi bikajyana kandi n'ibyo twakwita igaburo ridahagije kuko akenshi kurya igaburo rituzuye ritanahagije biterwa n'ubukene.

Abantu batari bacye bakunze gufata igaburo ridahagije, ari naho usanga babyitiranya no kurya nabi kandi atari byo rwose. Kurya nabi ni byo bakunze kwita (malnutrition) mu rurimi rw'igifaransa. Ibyo abantu bibwira ko kurya igaburo rituzuye ariko kurya nabi si ko bimeze kuko abantu benshi barya nabi atari uko bakennye cyangwa babuze ibibahagije ahubwo uzasanga abarya nabi ari ba bandi bafite ibiribwa by'umurengera.

Kurya nabi rero nk'uko tubisanga kuri www.dangersanter.org, mu bihugu byateye imbere bivuze kurya ibyo kurya birimo intungamubiri zirenze izo umubiri ubasha gukoresha kandi ibyo barya bikangiza umubiri mu gihe bo baba bibwira ko bariye neza. Byumvikane neza ko aba tuvuga ko barya nabi, barya ibiryo bya kijyambere ariko bikururira umubiri indwara z'ibikatu biwuremerera bitewe n'intungamubiri zirenze izikenewe baha umubiri wabo. Ikindi n'uku kurya nabi kwiyongeraho kurya mu kajagari aho usanga abantu barya igihe baboneye kandi bakanyuranya bikabije amasaha yo kurya bibwira ko barimo kugirira neza ubuzima bwabo kandi babwangiza.

Nk'uko uru rubuga rukomeza rubitangaza ngo mu bihugu bikennye cyane ni ho hakunze kugaragara indyo nkene idahagije ari byo bakunze kwita (Sous-alimentation /sous nutrition) mu rurimi rw'igifaransa, ibihugu bigaragaramo cyane iki kibazo akaba ari ibihugu bya Afrika. Naho mu bihugu bikize hakagaragara icyo bita gukabya mu kurya cyangwa se kurya ibirenze ibikenewe ari byo bakunze kwita mu rurimi rw'igifaransa (surnutrition /suralimentation).

Zimwe mu ngaruka n'indwara iyi mirire itera k'ubuzima bw'umuntu

Iyo umuntu yabuze indyo yuzuye agira ibibazo by'imikurire y'umubiri bamwe bita kuzingama bishobora kugeza kuri Bwaki ikaze (kwashiorkor/marasme). Kwashiorkor ahanini iterwa no kubura Proteins naho Marasme igaterwa no kubura vitamins, Proteins na Calories mu mubiri w'umuntu.

Abana bato ni bo bakunze kuzahazwa n'izi ndwara, nk'uko uru rubuga rukomeza rubitangaza kuko imibare itangwa na OMS igaragaza ko kuri ubu muri Afurika habarurwa abana bari hagati ya miliyoni 20 na 25 z'abana barwaye izi ndwara naho ku isi abana barenga miliyoni 20 bari munsi y'imyaka 5 bakaba ari bo babonekwaho n'izi ndwara.

Abana bafite izi ndwara akenshi barangwa no kunanuka cyane ku buryo hari aho usanga umuntu agizwe n'amagufa n'uruhu byonyine ntibasigana kandi n'indwara z'impiswi no kuruka zitabavaho kuko ubwirinzi bw'umubiri wabo buba buri hafi ya ntabwo.
Ikindi n'uko usanga bafite uruhu rwumye, rwipfunyitse kandi rweruruka, Kubyimba inda, gupfuka umusatsi, umunaniro n'intege nke. Abashakashatsi banemeza ko bene aba bana banagira ikibazo cyo kutabasha gufata ibyo biga mu ishuri kuko ubwenge bwabo bugabanuka bikabije hakaniyongeraho kugira ibibazo byo kutabona neza no guhungabana mu myitwarire yabo.

Zimwe mu nama zagufasha guhashya indyo ituzuye

Nk'uko tubizi kurya indyo yuzuye ntibisaba ko uba uri umukire kuko ibyo umubiri ukenera ibyinshi biva ku bimera twihingira. Dore amoko ane y'intungamubiri umubiri wacu ukenera : Proteins, Calories, Vitamins n'Imyunyu-ngugu:

– Proteins ziboneka cyane mu binyamisogwe,
– Calories ziboneka cyane mu binyammpeke n'ibinyabijumba,
– Vitamins ziva mboga mu mbuto no mu bikomoka ku nyamaswa nk'amata,
– Imyunyu-ngugu nka Fer, Iode na Calcium iboneka mu nyama, amagi, imbuto, ibinyamisogwe n'ibikomoka ku mata.

Indi nama ikubiyemo izi tuvuze n'ukuvanga ibiribwa kandi mukagerageza kubisimburanya. Aha twavuga nk'inaha iwacu mu Rwanda aho usanga abantu bibanda ku biribwa byeze cyangwa ibiri kuboneka, niba bejeje ibijumba n'ibishyimbo akaba ari byo bateka saa sita, nimugoroba, ejo n'ejobundi icyumweru kigashira ari byo barya, bakibuka guhindura bya bindi ari uko bishize mu nzu. Sibyiza rero kurya ibyo kurya wariye saa sita ngo wongere unabisubire nijoro kuko bigira ingaruka mbi ku buzima bwacu.

Dore uko bigendekera abitwa ko bateye imbere

Nyuma y'uko bimaze kugaragara ko Abakene ari bo barwara indwara za Bwaki akenshi ziterwa no kubura ibiryo ndetse n'ufite bicye akaba atazi kubitegura, kuri bamwe bivugwa ko borohewe cyane ngo bageze aheza si ko bimeze kuko n'ikinyuranyo cyabo. Aba bakire bo ibiryo barabifite ariko barya nabi, ibyo bakunze kwita “Malboufe” mu rurimi rw'igifaransa. Aba ni ba bandi usangana ibiro by'umurengera n'ubunini bukanganye ariko mu mubiri wabo nta buzima buzira umuze bafite, ibi abubu bakunze kuvuga ngo yararangiye.

Ibi bakaba bakunze kubiterwa n'uko bibanda ku biryo bimwe na bimwe bya ruzungu bakirengagiza ibyo bita ko ari ibya giturage, ari ho usanga umuntu abyibushye nyamara abuze za Vitamins n'Imyunyu-ngugu mu mubiri we.

Nta muntu rero wagombye kubona umuntu umeze atyo ngo avuge ngo kanaka abayeho neza kandi umubyibuho ukabije ari kimwe mu bimenyetso bigaragaza umuntu urya nabi ari byo bita “Mauvaise alimentation” mu rurimi rw'igifaransa. Ikindi ni uko bene aba bantu bafite umubyibuho ukabije usanga banafatwa byoroshye n'indwara zitoroshye akenshi zitanavurwa bitewe n'uko baba barariye nabi igihe kinini batitaye ku buzima bwabo uko bikwiye.

Inkuru dukesha UMUGANGA.Com

Bahanganye n'ikwirakwizwa ry'ibinini bikozwe mu nyama z'abantu

2012-05-14T06:41:05Z

Polisi yo mu gihugu cya Koreya y'Amajyepfo ihanganye n'ikwirakwizwa rya pilule zikozwe mu nyama z'abantu.

Amakuru dukesha urubuga rwa 7sur7, atangaza ko polisi yo muri Koreya y'Amajyepfo yatangaje ko mu kwezi ko muri Kanama umwaka ushize mu gihugu cyabo hatangiye kugaragara izo pilure, zikaba zinjira mu gihugu cya Koreya mu buryo butemewe n'amategeko ziva mu gihugu cy'u Bushinwa.

Izo pilure bakaba bazikora muri nyababyeyi y'umuntu wapfuye, ndetse n'abana bapfuye.

Nk'uko urwo rubuga rukomeza rubivuga ngo izo pilure zongerera abagabo imbaraga mu gihe cy'imibonano mpuzabitsina ariko zikaba zitemewe muri icyo gihugu kuko zituzuje ubuziranenge.

Izo pilure kandi zikaba zifite ingaruka zitandukanye ku buzima bw'umuntu, akaba ariyo mpamvu polisi yo muri icyo gihugu ikomeje kugenzura ibicuruzwa byose byinjira mu gihugu.
Inkuru dukesha igihe.com

Ese waba uzi igitera uruhara ku mutwe?

administrator — 2012-03-31T01:08:46Z

Nk'uko tubikesha urubuga rwa bbc, ngo igituma umubare utari muto w'abagabo uzana uruhara cyamaze kuboneka, ibi bituma hatekerezwa ku buryo ndetse uruhara rushobora no kuba rwazavurwa.

Mu bushakashatsi bwakozwe ku bagabo bafite uruhara ndetse no ku mbeba zikoreshwa muri laboratwari, umushakashatsi w'Umunyamerika yavumbuye poroteyine ituma umuntu atakaza umusatsi. Kuri ubu kandi imiti irwanya iyo proteine yatangiye gukorwa nk'uko byatangajwe mu kanyamakuru kitwa Science Translational Medicine. Ubu bushakashatsi bushobora kuzatuma haboneka amavuta avura uruhara.

Abagabo benshi batangira kuzana uruhara bageze mu myaka yabo yo hagati, naho abagera kuri 80 ku ijana baba baratakaje imwe mu misatsi yabo ku myaka 70.

Umusemburo w'abagabo wa tesitesiterone nawo ngo waba ubifitemo uruhare rutari ruto, kimwe n'uturemangingo tw'umubiri. Byombi bituma uduce tw'umubiri dukuriramo umusatsi (hair follicles) tuba dutoya ku buryo ndetse tutanagaragara, maze uruhara rukaba ruragaragaye.

Kuri ubu abashakashatsi aimg142|centebo muri iniversite ya Pennsylvania bize kuri utu tunyabugingo (genes) dutuma umuntu atangira kuzana uruhara maze basanga ko poroteyine yitwa Prostaglandin D synthase ari nyinshi mu turemangingo (cells) tugize uduce umusatsi ukuriramo turi ahatangiye kuzana uruhara, nyamara ariko iyi poroteyine ntiyiyongera mu duce tuba tugifite umusatsi.

Imbeba zorowe ku buryo zigiramo iyi poroteyine ku kigero cyo hejuru nta bwoya zigeze zimera, mu gihe abantu bari baratewe umusatsi (transplanted human hairs), umusatsi wabo wahagaritse gukura bahawe iriya poroteyine. Uwari uhagarariye ubu bushakashatsi Prof Gearges Cotsarelis wo mu gashami k'indwara z'uruhu yagize ati: “Twerekanye ko poroteyine yo mu bwoko bwa prostaglandine iri ku kigero cyo hejuru ku ruhu ruriho uruhara kandi ikaba ituma umusatsi udakura. Ati: “Rero iyo imiti izarwanya mu kuvura uruhara cyabonetse”.

Abashakashatsi batangaza ko ubu hari imiti myinshi iri mu igeragezwa, kandi ko hari ubushobozi bwo gukora umuti wasigwa ku mutwe ukarinda uruhara kandi ugafasha umusatsi kongera gukura.

Inkuru ya www.ubuzima.com

Menya uko wakwirinda indwara y'umuvuduko ukabije w'amaraso iterwa na stress

administrator — 2012-03-27T00:17:02Z

Umuvuduko
ukabije w'amaraso ni indwara iterwa n'impamvu zitandukanye zirimo
kunanirwa mu mutwe bitewe no gukora umuntu ataruhuka, gutekereza ku
bintu byinshi birimo ibibazo by'ubuzima ubayemo bigatuma ugira kwigunga
gukabije muri wowe, n'izindi mpamvu nyinshi zitandukanye.

Nk'uko
bitangazwa n'urubuga Topsante.com, ngo iyi ndwara y'umuvuduko ukabije
w'amaraso iterwa na stress, yo ahanini ngo iterwa no gukora cyane umuntu
ataruhuka bityo ubwonko bukananirwa bigatuma umuntu agira ubwigunge
cyangwa se irungu rikabije. Aha rero, ngo kugira ngo wirinde iyi ndwara,
mu gihe wumva unaniwe mu mutwe, ugomba gukora imirimo ituje ituma
uruhuka mu mutwe nko kumva cyangwa kureba indirimbo, gutekereza ku
kintu runaka kandi wamara kugitekerezaho ukanandika icyo ubitekerezaho,
kwandika ubutumwa bugufi (sms) ukoherereza incuti yawe, n'ibindi bintu
ushobora gukora utuje ukumva uruhutse mu mutwe.

Emilie Devienne,
inzobere mu by'ubuzima we avuga ko iyi ndwara y'umuvuduko w'amaraso
iterwa na stress ngo ikunze kwibasira abantu bakoresha ubwenge cyane.
Kugira ngo wirinde iyi ndwara rero, ngo igihe wumva utangiye kunanirwa
mu mutwe, ngo ugomba gufata iminota 3 yo kuruhuka byibura incuro ebyiri
ku munsi.

Ikindi ngo ni ukuruhuka buri nyuma y'iminota 90,
kugira ngo uruhure ubwonko ari byo bita mu rurimi rw'Igifaransa “90
minutes de detente mentale”, hakiyongeraho ko igihe cyose mu kiruhuko
ugiye kurya, ugomba kurya witonze, gahoro kuko na byo bifasha ubwonko
kuruhuka kandi n'igogorwa rikaza gukora neza ku buryo utananirwa mu
mutwe.

Inkuru dukesha:UMUGANGA.com

Buri mwaka inda ibihumbi 60 nizo zikurwamo mu Rwanda

administrator — 2012-03-25T05:36:34Z

Ubushakashatsi bwakozwe na
Minisiteri y'Ubuzima n'Ikigo cy' Abanyamerika Guttmacher Institute ku
bufatanye na Kaminuza Nkuru y'u Rwanda, burerekana ko muri iki gihugu
inda ibihumbi 60 arizo zikurwamo buri mwaka.

Ubu bushakashatsi bugaragaza ko abagore 25 ku 1000 bafite hagati y'
imyaka 15 na 44 bakuramo inda buri mwaka. Hafi y' inda zose zivamo ni
iziba zasamwe zitifuzwa, ndetse 1/3 cy' abagore bahura n'ibibazo
bikomoka ku gukuramo inda nbibabona ubuvuzi bukwiye.

Muri ubu bushakashatsi, byaragaragaye ko benshi mu bakuramo inda
bagana abaganga batabifitiye ubushobozi, cyane cyane abavuzi gakondo
bakoresha uburyo butizewe, haba mu isuku ndetse n' ibikoresho nkenerwa.
Herekanywe kandi ko impamvu nyamukuru ituma abantu bagana abavuzi
gakondo ari uko gukuramo inda bitemewe mu Rwanda, ibi bikaba ari nayo
ntandaro y'impfu nyinshi z'ababyeyi n'abana.

Chantal Umuhoza, umuhuzabikorwa w' ikigega kigamije gukangurira
abantu kwirinda ingaruka zo gukuramo inda nabi, avuga ko iyi mibare
ishobora kuba irenzeho, kuko babaze ababashije kugera kwa muganga gusa.

Agira ati : “Ibihumbi 60 ntabwo ari imibare iteye ubwoba, icyakora
birashoboka ko iyi mibare irenzeho, bitewe n' uko twifashishije
amaraporo aturuka mu bitaro bitandukanye. Ni ukuvuga ko abatarageze kwa
muganga tutababaze”.

Umuhoza, ashimangira ko kwemerera abantu gukuramo inda byagabanya
cyane impfu z' ababyeyi n'abana nk' uko byagaragaye mu bihugu bimwe na
bimwe byemeye iki gikorwa.

Ati : “ Uretse no kuba byagabanya impfu, ni n' uburenganzira bw' umuntu kutabyara umwana atigeze yitegura”.

Dr Fidele Ngabo, umuhuzabikorwa mu mushinga uharanira ubuzima bw'
umwana na nyina, avuga ko gukuramo inda bisanzwe byemewe mu Rwanda igihe
inda ishobora kubangamira ubuzima bw' umugore, iyo inda ari ingaruka zo
gusambanywa ku ngufu, cyangwa igihe abafitanye isano bateranye inda,
cyangwa se Polisi n'abaganga bemeje ko igomba kuvamo.

Muri miliyoni 6.4 z' inda zivamo muri Afurika, 3% gusa nizo zikurwamo mu buryo bukurikije ibisabwa.

N' ubwo nta mibare ifatika igaragaza abahitanwa no gukuramo inda,
raporo y'ishami rishinzwe ubuzima mu Muryango w'Abibumbye igaragaza ko
gukuramo inda ari kimwe mu bintu birindwi bihitana abagore benshi muri
Afurika y'Uburasirazuba.

Hejuru ku ifoto : Chantal Umuhoza, umuhuzabikorwa w' ikigega kigamije gukangurira abantu kwirinda ingaruka zo gukuramo inda nabi.

inkuru dukesha igihe.com

Kuzana uruhara ntaho bihurira n'uburwayi, ni uruhererekane mu miryango (Family history) n'akoko (Genetic)

administrator — 2012-02-19T12:32:25Z

Ubusanzwe kuzana uruhara
ukunze gusanga ari ikintu gisa naho kiganje ku gitsina gabo cyane
ugereranije n'igitsina gore ndetse nanone bikiganza ku bageze mu za
bukuru ariko ikiri cyo nuko n'igitsina gore gishobora kuzana uruhara
ndetse rimwe na rimwe n'abahungu bakiri bato bashobora kuruzana bitewe
n'impamvu runaka.

Nkuko bitangazwa na
medicinenet.com, ngo hari impamvu nyishi zishobora gutuma umuntu azana
uruhara kandi zigatandukana ku bagabo ndetse n'abagore, Ubushakashatsi
bwakozwe bwerekanye ko umuntu atakaza nibura imisatsi iri hagati ya 100
ni 150 ku munsi ko ari ibisanzwe kuri buri wese. Umusatsi w'umuntu umera
mu byiciro (phases) bitatu ari byo bikurikira :

1. Ikiciro cya mbere cyitwa anajene(Anagen): Iki ni ikiciro cyo gukura k'umusatsi uva mu turemangingo dushinzwe kuwukora.
2. Ikiciro cya kabiri cyitwa terojene(telogen): Iki ni ikiciro igihe umusatsi uba warangije gukura nta zindi mpinduka utegereje.
3. Ikiciro cya gatatu bita katajene (catagen): Ikiciro umusatsi uba wararangije gukura noneho ugatangira gutakara buri munsi.
Uriya
musatsi umuntu yigoshesha n'uko uba ugeze mu kiciro cya terojene nta
zindi mpinduka utegereje kuko n'icumi ku ijana (10%) by'umusatsi uri ku
mutwe uherereye muri cyo.

Kuzana uruhara rero no gutakaza
umusatsi ku muntu uwo ari we wese ntaho bihuriye n'indwara iyo ari yo
yose ndetse n'imirire ya buri munsi ye ntaho ihurira no gutakaza
umusatsi, hanyuma ikindi n'uko umusatsi ushobora kunyunyuka (thinning)
bitewe n'uruhererekane rw'imiryango, akoko cyangwa gusaza ku muntu kuko
guhera ku myaka mirongo itatu abagore n'abagabo batangira guhura n'iki
kibazo cyo kunyunyuka k'umusatsi bitewe n'imihindagurikire y'imisemburo
(hormonal changes) yo mu mibiri yabo hakiyongeraho umunaniro umuntu
agira rimwe na rimwe, ihindagurika ry'imisemburo mu gihe cyo gutwita,
cy'ubugimbi n'ubwangavu hamwe no mu gihe umugore yaciye imbyaro byose
bishobora gutuma umuntu atakaza umusatsi ndetse arikobikaba ntaho
bihuriye nokumera uruhara.

inkuru dukesha umuganga.com